Historia dla dorosłych

00:00 Dziś w historii dla dorosłych w RMF FM zajrzymy do apteczki naszych pradziadków i uwaga na wstępie. Niczego, niczego z tej apteczki nie bierzcie. Nawet jak jesteście sami w domu. 00:12 Skowron, Tomkowicz, Olbratowscy prezentują historię dla dorosłych. 00:20 Dlatego, że kiedyś w dawnych czasach lekarz działał według prostej zasady. Wystawiał lek, przepisywał i jeżeli po zażyciu czułeś się wspaniale i żyłeś, to znaczy, że byłeś zdrowy. 00:28 No na. 00:29 A jeżeli wziąłeś i umarłeś, to znaczy, że zbyt późno rozpocząłeś kurację. Tak, ulotek nie było. 00:35 Ulotek nie. Badań klinicznych nie było. Był za to pan z wąsem, który z wozu sprzedawał eliksyr na reumatyzm, łysienie, melancholię i słabości charakteru. W jednym, w jednym. 00:47 Dzisiaj opowiemy wam o cudownych wynalazkach medycyny, takich, które leczyły wszystkich ze wszystkiego, a często również nawet z życia. I zaczynamy w Wiedniu. Wiedeń. 00:58 1884 rok. To jest Austria. Tak, młody lekarz, którego nazwisko znacie wszyscy, pisze entuzjastyczny artykuł o nowym, cudownym środku. 01:08 Teraz uwaga, ten lekarz nazywa się Zygmunt Freud, środek nazywa się K***, a artykuł nosi tytuł O koce. Tak napisał taki artykuł medyczny o koce. Brzmi niewinnie, troszeczkę jak przepis na kakao. Albo taki okrzyk w sklepie. 01:24 O, koce, a ten jest w kratkę. 01:26 W sklepie z kocami. 01:27 Z kocami, tak. 01:29 Ale nie, to chodziło o kokę. Freud, uwaga, poleca. Na depresję, na zmęczenie, na niestrawność. brzuszek. Na astmę, na astmę i uwaga, poleca k***ę na uzależnienie od morfiny. 01:40 Czyli leczenie jednego narkotyku drugim narkotykiem. Logika jak gaszenie pożaru benzyną, bo przecież benzyna też jest płynem. 01:50 Ale uwaga, bo Zygmunt Freud nie tylko o tym pomyśle pisał, ale on to też wdrażał. Jego przyjaciel, lekarz Ernst von Fleischl-Marksoff. 01:59 Oj, oj, oj, oj, oj. Oj, słychać tu pod czobą wermakku. 02:03 Po infekcji i amputacji części kciuka zaczął brać morfinę. Uzależnił się, bo brał na ból. Ale Freud postanowił, że wyleczy go koką. 02:13 I efekt, efekt. Przyjaciel był od tej pory uzależniony i od morfiny, i od kokoiny. Pakiet premium. No i zmarł parę lat później. 02:23 Zresztą sam Freud na to ją kroniki też chętnie zażywał. W listach do narzeczonej chwalił się, że... Spokojnie czuję się jak wielki dziki mężczyzna. Oj, oj, oj. Podejrzewam, że... Nie, no wielki dziki mężczyzna mógł ucieszyć. Ale kwiaty może by bardziej ucieszyły. 02:37 Fakt kwiaty bardziej, bo to dłużej postoi w wazonie, to się jeszcze możesz pochwalić. A dobra, a rynek handel oszalał. Rynek oszalał. W aptekach pojawiły się krople na ból zębów dla dzieci. Lloyd's Cock... Tooth Ake Drops. Czyli Lloydowskie krople na ból zęba z kok... Lloyd's Cock... Tooth Ake Drops. No. Po 15 centów za opakowanie. Tak. Na reklamie dwoje uśmiechniętych dzieciaków... No pewnie się uśmiechniętych, no jakżeby inaczej. 03:06 Jak wzięły kropelki z skoką od mamusi, to chodziły szczęśliwie. Do tego były, uwaga, zawierające k***ne pastylki na gardło dla śpiewaków, proszki na katar, aż się chciało kichnąć, i toniki na nerwy. Wtedy przez pewien czas k*** się kupowało w aptekach jak dzisiaj witaminę C. 03:23 Największym hitem było jednak... 03:25 Vin Mariani, Vin Mariani, czy może Vin Mariani, bo to francuskie wino z wyciągiem z liści koki. 03:33 Piło je pół Europy, pisarze, aktorzy, politycy. Nawet fanem tego wina był papież Leon XIII. I uwaga, papież Leon XIII przyznał producentowi złoty medal i papież się zgodził oficjalnie, żeby wizerunek jego papieża Ojca Świętego trafił na reklamy. To był taki pierwszy celebrycki endorsement. Endorsement. Jakby celebryta swoim tutaj majestatem i zasięgami, że tak powiem popiera markę. Endorsement z Watykanu. Wino z koką. 04:03 Za oceanem amerykański pisarz John Pemberton zrobił własną wersję wina z koką. Potem w jego mieście wprowadzono prohibicję. 04:13 Ale jak wprowadzono prohibicję, czyli nie można sprzedawać alkoholu, to Pemberton zmienił taktykę i zmienił wino na syrop i wodę sodową. Zdokupowała jej syrop, wodę sodową i uwaga, w roku 1886 powstała w ten sposób Coca-Cola, reklamowana pierwotnie jako napój na ból głowy i zmęczenie nerwowe. Z Coca-Coli usunięto około 1903 roku. Czyli 25 lat Coca była w koce. 04:39 Nazwa została jako pamiątka po lepszych czasach. 04:43 No właśnie, bo szybko się okazało, że k***a ma jedną bardzo poważną wadę, że działa. I że ludzie bardzo chcą, żeby działała znowu na nich. A potem jeszcze raz i jeszcze raz i jesteś uzależnionym. 04:56 W 1914 roku w Stanach Zjednoczonych wzięto ją pod ścisłą kontrolę. Dlaczego ludzie tak tego chcą? Skończyły się krople dla dzieci za 15 cen. 05:05 Ale żeby być uczciwym, to miało jednak genialne zastosowanie. Kolega Freuda, Karl Koller, zauważył, że znieczula język. I co, człowiek nie klnie? Nie, nie, zaczął jej używać do znieczulania operacji na przykład oka. Operacja oka, wiesz, znieczulenie koką. I tak narodziło się znieczulenie miejscowe. 05:23 A Freud? No Freud zajął się później interpretacją snów. Jako wielki dziki mężczyzna. Biorąc pod uwagę jego wcześniejsze hobby, to całkiem naturalna kontynuacja, myślę. 05:35 No, macie w innych podcastach takie rzeczy? Nie. Dobrze, kolejny temat. Skoro k***a była na pobudzenie... to potrzebny był też lek na uspokojenie. Morfina już była, ale wiedziano, że jest niebezpieczna, że bardzo uzależnia. 05:51 Potrzebna była więc morfina, tylko lepsza, bezpieczna, taka nieuzależniająca. Dobrze powiedziałaś. Brzmi jak obietnica z reklamy piwa bezalkoholowego. 06:03 I tutaj do akcji wkracza niemiecki koncern Bayer. Taka ciekawostka. W roku 1897 w laboratorium Bayera w odstępie niecałych dwóch tygodni otrzymano dwie substancje. Pierwsza to była aspiryna, a drugą była diacetylomorfina. 06:22 Pierwszą do dzisiaj mamy w apteczkach, drugiej w apteczce w ogóle lepiej nie mieć. 06:27 W 1898 roku Bayer wprowadza Diacytylomorfinę na rynek pod nazwą handlową heroin. Heroin. Heroin. Od niemieckiego słowa herisch, czyli heroiczny, silny. 06:43 Das ist ja, das ist heroi. Podobno testerzy, bo robiono testy, czuli się po niej niezwykle bohatersko. Mogli ruszać do ataku na dowolnie wybrane okopy. Troszkę trudno się dziwić. 06:54 Tak. Reklamowano ją jako bezpieczną alternatywę dla morfiny. Bezpieczną. I jako doskonały lek na zapalenie płuc, gruźlicę, astmy i chroniczny kaszel, który był wtedy plagą. 07:05 Ale słuchajcie, najgorsze jest to, że na kaszel działała naprawdę świetnie. Działała rewelacyjnie. Pacjent przestawał kaszleć. Mhm. Głównie dlatego, być może, że przestawało go cokolwiek obchodzić. 07:17 Tak, syropy, pastylki na gardło, tabletki, eliksiry, no to wszystko szło jak woda. Szło jak woda. Bajer rozsyłał lekarzom darmowe próbki. 07:26 Czyli pierwsza działka była gratis. To jest model biznesowy, który później, po tych lekarzach, przejęła... Cała branża, niekoniecznie farmaceutyczna, z Pablem Eskobarem na czerę. 07:37 Na plakatach i w ogłoszeniach prasowych matki podawały syrop chorym dzieciom. No co nie podasz, jest dziecko chore. Albo maluchy same sięgały po butelkę w tych reklamach. Rodzicielstwo beztresowe w najczystszej postaci. I uwaga, doszło do tego, że polecano nawet niemowlętom na kolki i bezsenność. No to logiczno, że na bezsenność. 07:59 Trzeba przyznać, że dzieci spały jak susły. Właśnie pytanie tylko jak głęboko. Nie wiem jak głęboko śpi suseł. 08:05 Ja sobie to wyobrażam taką ulotkę. Wskazania kaszel, asma, kolka, smutek, poniedziałek, przeciwwskazania, brak, skutki uboczne. Będziesz chciał więcej. 08:13 I było rewelacyjnie. Było świetnie, wszyscy byli szczęśliwi, lekarze zarabiali, koncern zarabiał, ludzie kupowali. Natomiast w ciągu kilkunastu lat od premiery Heroisia lekarze zaczęli masowo zgłaszać pacjentów, którzy szybko się uzależniali i potrzebowali coraz większych dawek, bo dotychczasowe przestawały działać. Do tego zgłaszane silne objawy i uzależnienia, i ewentualnego odstawienia. 08:33 Okazało się, że Heroisia nie jest wcale nieuzależniającą formą morfiny, czy wersją morfiny. 08:40 Jest wersją turbo- Natomiast przyszedł w końcu rok 1913 i Bayer wstrzymał produkcję, dlatego że ono przebywało w zastraszającym tempie i uzależnień i hospitalizacji konkretnych przypadków. 08:52 Ale... Ona sobie poradziła, znalazła nowych dystrybutorów, bez reklam w prasie. 08:57 Za to z bardzo lojalną klientelą. Teraz przenosimy się w lata dwudzieste XX wieku. Świat jest zakochany w tym momencie w Nowym Dalasku, w nowości, w promieniotwórczości. 09:08 Tak, Maria Skłodowska-Curie razem z mężem odkryła rad. A rad świecił w ciemności. A jak coś świeci, to musi być zdrowe. Tak przynajmniej myślano wtedy. 09:19 Dlatego w sklepach, dzisiaj się nie chcę w to wierzyć, ale wtedy się pojawiły kremy z radem, pasta do zębów z radem, czekolada z radem była. Brakowało tylko chyba, nie wiem, radowego kompotu czy radowej sałatki z jarmużem. I tutaj w tym momencie pojawia się fajna postać, zanotujcie nazwisko, William Bailey. 09:38 Bailey urodził się w Bostonie w 1884 roku. Studiów na Harvardzie nie skończył, ale tytułował się doktorem. 09:46 I teraz uwaga, w roku 1915 aresztowano Bailey'a za oszustwa. W roku 1918 ukarano go grzywną za nieuczciwą reklamę leku na potencję. No to to był taki ówczesny, typowy startup w branży medycznej. 10:00 Bailey nie poddał się i zakładał kolejne firmy z dumnymi nazwami w stylu Związek Chemików Radowych albo Amerykańskie Laboratorium Endokrynologiczne w praktyce kilka pokoi i butelki. 10:13 Ale nazwa była dobra. Ale nazwało. Aż w końcu przyszedł rok 1925 i w East Orange w New Jersey, tu Ameryka jest, założył Bailey Radium Laboratories, I jako ta firma, instytucja wypuścił specyfikę o nazwie radiator. Radiator. Przepraszam, nie, radiator to jest chłodnica. Raditor. Raditor to ten lek był raditor. Co to było? Co to było? To co było? 10:38 To muszę odczytać. Ten raditor. Tak, tak. Potrójnie destylowana woda z dodatkiem radu mniej więcej jeden mikro-cure izotopów rad 226 i rad 228 na butelkę. Czyli niby mało, ale tak naprawdę w cholerę dużo. 10:55 Natomiast woda, doceńmy, była trzykrotnie destylowana. Teraz uwaga. Woda radowa, raditor, leczyła ponad 100 chorób. Od impotencji po zmęczenie. Baili zapewniał, że stoi za tym... Tak pisał. 30 lat badań. Nie wiem szczerze, pewnie miał na myśli wszystkie lata, przez które w ogóle kombinował działal na rynku medycznym. 11:18 Tak. Do tego genialny marketing. Lekarze, którzy przepisywali ten raditor, dostawali 17% rabatu. Lekarz przepisywał wodę, pacjent świecił. Wszyscy byli zadowoleni. 11:32 Wszyscy byli szczęśliwi. Natomiast tutaj na scenę wchodzi kolejny gościu, Iben Byers, bogaty przemysłowiec z Pittsburgha, Playboy i przy okazji mistrz golfa amatorskiego. Taki ówczesny celebryta, ale topowy, górna topka. Tu by była Rosenek i Kardasz Janki, a tutaj Biley. Tu wchodzi on. 11:50 I w 1927 roku Byers uszkodził rękę. Tak. 11:56 Lekarz polecił mu raditor. Bo miał 17%. 11:58 Tak, by je spróbował i czuł się świetnie. Czuł się tak świetnie, tak rewelacyjnie, jak dziki wielki mężczyzna, że przez kolejne lata wypił według szacunków od tysiąca do półtora tysiąca butelek raditoru, czyli mniej więcej jedną dziennie. 12:16 Zamiast porannej kawy przyjmował daweczkę promieniowania. Zamiast wieczorem do kolacyjki dawka promieniowania. I co się stało? 12:23 W 1930 roku zaczęły wypadać mu zęby. Potem okazało się, że kości szczęki dosłownie się rozpadają. Lekarze usunęli mu większość, część żuchwy, a w czasce zaczęły się pojawiać dziury. 12:42 Iben Bayer zmarł w roku 1932. Pochowano go w ołowianej trumnie, tak na wszelki wypadek. Gdyby ktoś tam, nie wiem, zechciał go zobaczyć w nocy bez latarki, to tam dano dużo ołowik. 12:53 Wall Street General dał wtedy tytuł, który przeszedł do historii. Woda radowa działa świetnie, dopóki nie odpadła mu szczęka. 13:03 Smutna sprawa, bo bez szczęki to tam ani se gumy do żółcia nie... No nie. Słabo jest bez szczęki. Nie róbcie tego samowidomu. W roku 1965 szczątki Bayersa ekshumowano. Mhm. 13:14 Po ponad 30 latach w grobie nadal było bardzo silne promieniowanie radioaktywne. Nie można było podchodzić do gościa bez kombinezonu. 13:21 No i Federalna Komisja Handlu Sprzedaży Raditora zakazała w 1931 roku. Do tego czasu sprzedano około 400 tysięcy butelek. 13:34 Czyli tam jakby pogrzebał w tych mogiłkach sam tego czasu. To więcej osób świeci. Tak. 13:39 Natomiast sam sprzedawca radiatora Bailes nie przejął się historią. Zapewniał, że sam wypił więcej radiatora niż ktokolwiek inny i zmarł w 49. na raka pęcherza. Czyli musiał pić mniej niż ktokolwiek inny. 13:51 Jego ciało też ekshumowano po 20 latach i zgadnijcie co? Też było napromieniowane. Przynajmniej jedno trzeba mu przyznać. produkt testował na sobie. 14:02 Bardzo porządny mężczyzna. Bardzo porządny. Teraz lata 30-20 wieku. Tutaj pojawia się wreszcie lek, który naprawdę działa. Sulfanilamid. Sulfanilamid. Jeden z pierwszych skutecznych środków na infekcje bakteryjne. Na przykład na anginę. Sulfanilamid. 14:18 Był tylko jeden problem, bo on występował w tabletkach. A dzieci, szczególnie na amerykańskim południu, no wolały syropy. 14:25 No jak to dzieci, z tabletką jest problem, prawda? I firma Ace S.E. Messenger z Tennessee postanowiła zrobić syrop. Główny chemik firmy, nazywał się Harold Watkins, szukał rozpuszczalnika do sulfanidamidnidu i znalazł. 14:41 No, okazało się, że ten sulfanid... Sulfanilamid. Sulfanilamid, bardzo trudno. 14:48 Sulfanilamid, też wymyśli nazwę, nie mógł nazwać coś. 14:52 No w każdym razie ten koleżka świetnie rozpuszcza się w glikolu dietylenowym. 14:57 Czujecie to? Dosypujecie sulfanidamalamidu do glikolu dietylenowego i macie. 15:02 I z substancji używanej w płynach do chłodnic. 15:06 Tak, bo normalnie ten glikol dietylenowy to do chłodnic. No. Ale rozpuszczał sól z wanilami. Słodnie rozpuszczał, super. Watkins dodał do tego wszystkiego dużo aromatu malinowego, dosypał dużo cukru i się okazało, że jest genialny smak, zapach, wygląd. Toksyczności jakoś nie sprawdzano, bo stwierdzono, że to po co. Zresztą nie wpadł na to, żeby... Ty, może sprawdźmy toksyczność tego płynu z chłodnicy, a będziesz sprawdzał, a weź. Tak to wtedy wyglądało. 15:32 Chłodnicy się sprawdza, co w człowieku się nie sprawdzi. Wtedy wszystko było legalne, to jest najwyższe. 15:38 Dlatego, że obowiązywało prawo z roku 1906, które mówiło tylko i wyłącznie, że lek musi być zgodny z etykietą. Nie mówiło, że nie może zabijać, czy że nie może być toksyczny. Ma być w środku to, co na etykiecie. Więc jak dali, że dyle, dyle, lamid, to był dyle lamid. 15:53 Jesienią 1937 roku syrop trafił do aptek. Smaczny, różowy, malinowy i śmiertelny. Dzieci go kochały. 16:03 No niestety glikol niszczył nerki. Ludzie umierali przez wiele dni w strasznych bólach. Zmarło grubo ponad 100 osób, w tym niestety wiele dzieciaków. 16:12 Do prezydenta Roosevelta pisała matka zmarłej dziewczynki. Lekarze, którzy przepisywali lek swoim pacjentom pisali, że nie mogą spać. 16:20 I wtedy wszyscy inspektorzy Federalnej Agencji Żywności i Leków, bo już taką mieli w Stanach, ruszyli w teren, żeby odnaleźć butelki z magicznym syropkiem. Szukali wszędzie, w aptekach, u lekarzy, w domach, u ludzi. Na szczęście udało się odnaleźć prawie wszystkie. Ten nie do końca zużyte, wypite też. 16:35 Tak, a właściciel firmy oświadczył, że zaspokajał uzasadnione potrzeby rynku i nie mógł przewidzieć skutków. Jego zdaniem firma nie ponosiła żadnej odpowiedzialności. 16:46 No i teraz najlepsze, jego firmę ukarano, ale nie za zabicie ponad 100 osób magicznym syropkiem, bo ówczesne przepisy nie przewidywały takiej kary. 16:55 Ukarano ją, tę firmę, za błędne oznakowanie, bo słowo eliksir oznaczało, że w środku jest alkohol, a alkoholu w środku nie było. 17:05 Czyli gdyby gościu zawczas... Był płyn do chłodnic. Gdyby zawczasu dodał kropelkę alkoholu do puno do chłodnic, no to wszystko byłoby dla Aga Artisi w porządku. 17:14 I chemik Harold Watkins nie czekał na koniec sprawy. Popełnił samobójstwo. 17:20 Natomiast z tej całej historii z syropkiem dla dzieci na płynie chłodniczym wynikała jedna dobra rzecz, bo w roku 1938 w USA uchwalono ustawę, która po raz pierwszy w ogóle kazała producentom udowodnić, że lek jest bezpieczny zanim trafi do sprzedaży. To jest efekt syropki. Brzmi jakby oczywiście teraz dla nas. 17:38 Ludzkość potrzebowała ponad 100 ofiar, żeby na to wpaść. Wcześniej więcej, ale akurat przy tym syropku to ponad 100 ofiar. 17:48 No to to wtedy wyszło. 17:50 Do tej pory w tym odcinku historii dla dorosłych mówiliśmy o lekach. Teraz czas na chirurgię. Albo na coś, co się za chirurgię wtedy przebierało. 18:00 No, jakby na Halloween. 18:03 W roku 1935 w Lizbonie portugalski neurolog Egas Moniz wpadł na pomysł. Skoro choroby psychiczne siedzą w mózgu, No to wystarczy kawałek tego mózgu wyciąć i po chorobie. To nie ma słabych punktów. 18:19 Nie, nie, słabych lub nie ma. Moniz przecinał połączenia płatów czołowych z resztą mózgu. Pacjenci się uspokajali. Czasem bardzo, czasem na zawsze. 18:28 Ale się uspokajali. I to na tyle fajne to było, że w roku 1949 Moniz dostał za to Nagrodę Nobla. 18:37 Do dzisiaj to jest jedna z nagród, o których Komitet Noblowski wolałby chyba nie rozmawiać przy rodzinnym obiedzie czy wywiadach prasowych. 18:43 Nie mówiąc już o Wigilii, nie? Ale prawdziwym gwiazdorem tej historii jest Amerykanin Walter Freeman. Neurolog, nie chirurg. Co mu specjalnie nie przeszkadzało. 18:55 Otóż Freeman uznał, że taka klasyczna operacja, gdzie wiesz, otwierasz czaszkę, to jest zbyt skomplikowane, to też nieprzyjemne jest, bo mózg to nie jest taka najładniejsza rzecz. Za dużo z tym zachodu, za mało pacjentów na godzinę przyjmiesz i zaczął kombinować. 19:08 W 1946 roku wymyślił lobotomię przez oczodołową. Przez oczodu, macie to tutaj. Brało się narzędzie przypominające szpikulec do lodu, a w pierwszych zabiegach był to podobno szpikulec z jego własnej kuchni. Czy wziął szpikulec z kuchni, bo o, będziemy operować. 19:26 Tak było. Szpikulec, teraz słuchacze o słabych nerwach, proszę ściszyć, zamknąć oczy, wyłączyć odtwarzanie. Szpikulec wbijało się nad gałkę oczną, tu przez oczodu, przebijało się cienką kość młotkiem i poruszano tym szpikulcem w mózgu na boki. W gabinecie u lekarza. Za to Nobel był. Całość trwała kilka minut. Znieczulenie... 19:49 No elektrowstrząsy, żeby pacjent stracił przytomność. 19:53 Wtedy robione elektrowstrząsy. Dotychczasowy partner, wspólnik Freemana, neurochirurg James Watts był tak zniesmaczony tymi operacjami, tym co się dzieje, że zakończył współpracę. Tak. A jeżeli, jest taka zasada, powinna być, jeżeli neurochirurg uważa, że przesadzasz zgrzebaniem w mózgu... 20:10 To znaczy, że naprawdę przesadzasz z grzebaniem w mózgu. Ale Freeman ruszył w trasę po Stanach jak gwiazda roka. Och, poszedł. 20:16 A, proszę pana. Jeździł od szpitala do szpitala. Czasem robił kilkanaście zabiegów dziennie. 20:22 Czyli kilkanaście razy szpikulec lądował w czyimś oczodole. I grzebał w mózgu. Lubił robić pokazy. Tutaj kroniki notują, że potrafił przeprowadzać zabieg obiema rękami naraz. Po szpikulcu w każdym oku. Czyli w każdy oczodół pyk. Podobno publiczność mdlała. On nie. Natomiast pacjentów No nikt nie pytał o zdanie. 20:40 No byli po elektrowcząstwach, nie? W sumie wykonał kilka tysięcy tych lobotomii, także u dzieci. I Howard Daly miał 12 lat, kiedy macocha zaprowadziła go do Freemana, bo był jej zdaniem nieznośny. 20:55 To wystarczyło, żeby zrobić... Zabieg noblowski. Jednak najsłynniejszą pacjentką, nawet słynniejszą niż Howard Dulley była Rosemary Kennedy, siostra przyszłego prezydenta USA. W roku 41, w wieku 23 lat jej ojciec zadecydował, że zastosujemy tutaj u naszej małej Mary popularną lobotomię. I co, po zabiegu nie mogła ani mówić, ani chodzić. 21:17 Ale była arcyspokojna. Resztę życia spędziła pod opieką w zakładzie. 21:22 Ciekawostka. Związek Radziecki, popularny ZSRR, zakazał lobotomii już w roku 1950, uznając ją, cytuję, za sprzeczną z zasadami humanitaryzmu. 21:32 Ten sam Związek Radziecki, który w poprzednim odcinku kopał jeziora bombami atomowymi i krzyżował ludzi z szympansami. Jeśli dla Związku Radzieckiego to było za dużo, 21:44 to rzeczywiście coś musiało być nie tak. Natomiast cały ten świat zachodni uważał, że lobotomia jest spoczko, że to jest naprawdę strasznie fajna operacja i nie zrezygnowano z lobotomii. Lobotomia po prostu na zachodzie wyparła w latach, pod koniec lat 50. wyparły leki psychotropowe. A Freeman? 22:01 Lobotomii zakazano mu dopiero w 1967 roku. Jemu akurat, tak. Kiedy pacjentka zmarła na krwotok mózgowy podczas trzeciej lobotomii. Czyli trzy razy szpikulcem ją tam uspokają. Bo dwie poprzednie najwyraźniej nie wystarczyły. 22:17 Czyli słuchajcie, jeżeli myśleliście o lobotomii, to nie polecamy, nie róbcie tego sami w domu, to jest słaba historia. A nie poza domem. Więc jeżeli maksymalnie masz na dostać od nas 10 gwiazdek, to tu przyznajemy jedną. Jak ktoś chce, zrobi lobotomię. Samemu. 22:32 No. 22:33 Na koniec historia, przy której przestaje być śmiesznie. W 1957 roku niemiecka firma Grünenthal wprowadziła na rynek lek o nazwie Contegran. Lek uspokajający i nasenny z substancją czynną o nazwie Talidomit. Talidomid. 22:50 Producent miał dowód bezpieczeństwa. Na zwierzętach nie dało się ustalić dawki śmiertelnej, z których po prostu nie chciały umrzeć. 22:58 Stąd wyciągnięto wniosek, że lek jest absolutnie bezapelacyjnie bezpieczny i dlatego można go było kupić bez recepty, zupełnie tak jak jakieś pastyliki na gardło. 23:07 Szybko odkryto jeszcze jedno zastosowanie. Świetnie łagodził porannę mdłości u kobiet w ciąży. 23:13 I tak oto ta najbezpieczniejsza tabletka świata, bo za taką ją uważano, trafiła do kobiet w ciąży w kilkudziesięciu krajach jako lek na mdłości. I teraz na początku lat 60. lekarze zaczęli dostrzegać coś bardzo przerażającego, dlatego że rodziło się mnóstwo dzieci z bardzo rzadką wadą, ze skróconymi albo nierozwiniętymi rękami albo nogami. 23:32 Niemiecki lekarz Vidukin Lentz i australijski ginekolog William McBride niezależnie od siebie powiązali te przypadki z talidomidem. 23:41 I pod koniec roku 1961 ten lek wycofano, natomiast szacuje się, że na całym świecie urodziło się co najmniej 10 tysięcy dzieci z wadami spowodowanymi przez talidomid. No i bardzo wiele z dzieci niestety nie przeżyło. 23:55 Mhm. 23:57 Natomiast najbardziej uderzające jest to, że nikt wcześniej przed dopuszczeniem tego leku nie zbadał, jak on działa na płuc. 24:04 W tej historii jest jednak bohaterka. Jest. Nazywała się Francis Kessley i w 1960 roku zaczęła pracę w Amerykańskiej Agencji Leków. 24:14 I uwaga, jednym z pierwszych zadań, jakie dziewczyna dostała, było wystawienie oceny, właściwie oceny wniosku o dopuszczenie etialidomidu w USA, bo chcieli wejść na tenek amerykański. 24:25 To była formalność, dlatego że te leki sprzedawano już nam praktycznie w całym świecie. Ale Kisley uznała, że dane o bezpieczeństwie są niewystarczające i odmówiła. No to odważna dziewczyna. 24:36 Producent naciskał, dzwonił, przesyłał kolejne pisma, skarżył się jej przełożonym. Lobbował. Tak. Ona odmawiała dalej. 24:44 I tylko i wyłącznie dzięki oporowi tej jednej dziewczyny w USA, w USA Tialomit nigdy nie trafił do szerokiej sprzedaży. I później prezydent Kennedy przyznał jej odznaczenie za to, że uradowała nie wiadomo ile dzieci. Że była taka uparta. 24:58 Firma Greenental przeprosiła ofiary oficjalnie dopiero w 2012 roku. A lek był w latach? W 2012 roku. W 61 zakazano leku. Przeprosiny w 2012. 50 lat później. 25:06 Ofiary uznały, że przeprosiny przyszły trochę za późno. 25:16 Uwaga, bo to jest moment na zaskakujący zwrot akcji, dlatego że fialidomid wrócił do medycyny i dzisiaj stosuje się go między innymi w leczeniu szpiczaka mnogiego i powykłań trądu. Pod ścisłą kontrolą i nigdy u kobiet w ciągu. 25:30 Nigdy. Dlatego dziś, gdy w reklamie słyszycie tę szybką formułkę na końcu, nie? Nie przewracajcie oczami. Każde jej słowo zostało ciężko okupione. Co to za formułka? 25:42 Przed użyciem zapoznaj się z reszcią ulotki dołączonej do opakowania lub skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie zastosowany zagraża twojemu życiu lub zdrowiu. Radiowcy bez cenzury. Tomasz Olbratowski. Przemysław Skowron. Nieobecni Jacek Tomkowicz i Jan Olbratowski, ale oni byli tu. 26:00 Ale też oni się poprzykładali tu do ogólnej, tak jakby tu powiedzieć, całości. Wymowa nazwy leków to właśnie oni tu zapytają. 26:08 Skowron Tomkowicz Olbratowscy. To była historia dla dorosłych.